Prof. Dr. Murat Ferman: “IMF’nin Bize Kazandırdığından Çok Bizim IMF’ye Kazandıracaklarımız Var” “Türkiye, IMF ile ilişkilerini bozmayacak. IMF’yi bir referans, bir kaldıraç noktası olarak kullanmaya devam edecek. Bu oldukça spekülatif bir değerlendirme ama bana göre önümüzdeki günlerde IMF ile bir anlaşma yapacağız ve bu anlaşma, sadece Türkiye’nin IMF ile olan uzun dönemli hikayesinin henüz bitmediğini vurgulamak için yapılan bir anlaşma olabilir.”   Yaklaşık 15 aydır sürmekte olan küresel ekonomik kriz sebebiyle özellikle gelişmiş ülkeler ve gelişmiş ekonomiler için 2009 yılı oldukça sıkıntılı geçti. Peki, bu yılı geride bırakırken gerek dünya ekonomisinde gerek Türkiye ekonomisinde son durum ne? En önemlisi de 2010’da bizleri neler bekliyor? Komşu Yunanistan, şu anda büyük bir ekonomik sıkıntı içerisinde. Bu durumun Türkiye’ye etkisi ne olur? Ülkemizde özellikle istihdamda yaşanan daralma ne olacak? Dünyanın en saygın siyaset ve finans dergisi The Economist’e göre küresel kriz, 2010 yılında en ağır darbeyi Türkiye’ye vuracak. Böyle bir olasılık var mı? Işık Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Ferman’la yaptığımız röportajın ana maddelerini işte bu sorular oluşturuyor.     Murat Bey, ilk olarak mevcut ekonomik durum ile ilgili gözlemlerinizi ve değerlendirmelerinizi alalım… Bildiğiniz gibi tüm dünyayı etkisi altına alan son küresel kriz bir yılını geride bıraktı. Aslında kriz kavramı sadece 2009 yılına ait bir kavram değil. Krizler ekonomik yapılanmanın vazgeçilmez unsurları olarak daima gündemde. Ancak bizler de her krizin anatomisini incelemek, sebeplerini, seyrini ve yan etkilerini iyi değerlendirmek zorundayız. İçinde yaşadığımız kriz döneminin siyasal bir yaklaşımla ya da farklı bir ideolojik yaklaşımla ortadan kaldırılamayacağı açık bir gerçektir. Yaşanan her kriz, globalleşmenin derinliği ve kapsamı arttıkça etkisini adeta bir çarpan etkisi ile çoğaltarak göstermeye başlıyor. Bildiğiniz gibi artık, globalleşme, herkesin ve her kurumun hayatiyetini yakından ilgilendiren bir unsur. Bu açıdan bakıldığında global gelişmelere kayıtsız kalmak mümkün değil. Son global kriz, bugün gelmiş olduğu noktada bir ‘değer şişmesi krizi’ olarak düşünülüyor. Aslında krizlerin tıpkı sağlık sorunlarımızda da olduğu gibi birtakım göstergeleri, uyarıcı semptomları oluyor. Sonuç olarak ABD’de başlayan ekonomik kriz ile ilgili sinyallerin yaklaşık iki buçuk üç yıl öncesinden geldiğini görebiliyoruz. Hatta beş yıl kadar geri gittiğimizde bile birtakım emarelerin olduğunu görüyoruz.   Aslında kriz ‘geliyorum’ dedi, diyebilir miyiz? Evet, diyebiliriz. Mesela insanlık tarihindeki büyük hareketlere, olaylara, isyanlara, devrimlere de bakarsanız bunun örnekleri mevcut. Bu açıdan baktığımızda, krizin ortaya çıkmasını, 11 Eylül olaylarının tetiklediği bir dizi sürece de dayandırabiliriz. Nedenlerine gelince… O dönemde ortaya çıkan toplumsal kötümserliği ortadan kaldırabilmek için Amerikan hükümeti, bilerek ve isteyerek faizleri düşürdü ve piyasaya para aktardı. Böylece ABD hükümeti şunu demeye çalıştı; hiçbir şey bitmedi, biz hala ayaktayız, refahınızın gideceğinden korkmayın, bilakis daha çok zenginleşeceksiniz. Faizlerin düşürülmesinin ardından mortgage kredilerine önem verildi ve gayrimenkul fiyatlarında olağanüstü bir şişme meydana geldi. Bu açıdan bakıldığında bu kriz bize bir şey daha gösterdi; paranın azı gibi çoğu da zarar. Çünkü değerlendirilemeyecek kadar çok paraya sahip olmak, bu krizi doğuran bir takım çarpıklıklara yol açtı.       Global krizi doğuran bu çarpıklıklar nelerdi? Örneğin, yine bu dönemde özellikle petrol fiyatlarında ortaya çıkan büyük gelişme ile Körfez sermayesi, artık değerlendireceği paradan fazlasına sahip oldu. Bu da bir takım çarpıklıklara yol açtı. Çünkü kazanılan bu paralar yatırım yapacağı fonlar aradı fakat bu fonlar sınırlıydı. Yani bu temelsiz kazançlarımız, yatırım yapacağı yeri bulamadı. Temelsiz büyüme yere çakılmaya ya da bir düzeltilme hareketine mahkumdur. Yani hiçbir piyasa sürekli yukarıya doğru bir büyüme göstermez. Bunun sağlam dayanakları olması lazım. Bizler bu tarz temel prensipleri unuttuk. Karşılıksız büyüme şişme demektir, tıpkı enflasyona dayalı büyüme modeli gibi. Bir başka önemli nokta ise bir süre sonra borç alacak insan sayısı azaldı. Böyle olunca da o güne kadar riskli görülen kişilere krediler dağıtılmaya başlandı. Hatta bunun benzeri durumları ülkemizde de gördüğümüzde bazen düşünüyoruz, bizde de alarm zilleri çalıyor mu diye. Kaynakların paylaşımı ekonominin önemli kanunlarından biridir. Ancak paylaşılan bu kaynakların bir yerden temellenmesi lazım. Olmayan ya da zayıf olan bir kaynağı desteklendirerek bir yere koyamazsınız. İşte burada da böyle oldu. Amerika’daki bir insanın temerrüde düşmesi, borçlarını yerine getirememesi, zincirleme olarak kırk kere takla attırılmış fonların tekrar gündeme gelmesine yol açtı. Buradan elde edilen fonlar sıcak para statüsünde olsa dahi Türkiye, Macaristan, Slovakya gibi gelişmekte olan ülkelerde bu işe yaradı. Fakat bir süre sonra o kaçınılmaz sonu yaşadık.   Peki, AB ülkeleri… Ekonomik krizden en çok etkilenen ülkeler olarak, onlardaki son durum nedir? Örneğin İtalya ve Avusturya’da bankacılık sistemi çok kötü durumda. Bu ülkelere yakın zamanda Yunanistan da eklendi. Biliyorsunuz Yunanistan, uzun yıllardır sürekli talep eden net alıcı ülke konumundaydı. AB fonlarını sürekli emen bir ülke olarak tüm rasyoları ihlal etti ve borçların gelire oranında kabul edilen AB standartlarını yüzde 400 aştı. Yunanistan bugün büyük bir sıkıntı içerisinde ve Türkiye için bu ülkedeki gelişmeler çok önemli. Yunanistan’daki sıkıntı, özellikle bankacılık sektörüne sirayet ederse, bu durum ülkemizde ciddi problemlere sebep olabilir. AB, yaptığı açıklamada artık Yunanistan’ı finanse etmeyeceğini söyledi. Yunanistan’ın 35 milyar dolar bütçe açığı var ve önümüzdeki sene borçlarını çevirmek için 28 milyar dolar ödemesi lazım. Aksi takdirde devlet iflas edecek. Bu noktada Yunanistan’ın durumu IMF’ye bağlı.   Peki, biz nasıl bir 2009 geçirdik? Türkiye bu kriz döneminde diğer ülkelere göre çok iyi bir sınav verdi. Tek eleştirilebilecek nokta, bütçe açığımız. Fakat bütçe açığı vermeyen ülke yok. Ayrıca Türkiye bankacılık sistemi, bu kriz dönemi içerisinde en sağlam ve örnek gösterilen bankacılık sistemi oldu. Ancak bankalarımız 2009 yılını rekor karlarla kapatacaklar. Bu noktada bankalarımızı eleştirmemiz gerekiyor. Bankalarımız, karlarını böyle artırırken, kriz dolayısıyla zora düşen, katma değer üreten esnafa, iş yeri sahiplerine anlayış göstermedi, krizle birlikte bankalar kriz musluklarını kapattı.   2010 yılı için bunun tersi bir durum yaşanacağı öngörülüyor… Bankaların 2009 yılının ilk 9 aylık rakamlarına baktığımızda 100 liranın 79 lirasının bonoya gittiğini görüyoruz. Peki, gerçekten iş yapmaya çalışan, sıkıntıda olan her ölçekteki müteşebbise, esnafa aktarılan ne? Her 100 liranın sadece 5 lirası. Evet, batık kredi tutarı oranlarında geçen yıla göre yüzde 50 artma var. Bu noktada bankaların kolay yolu seçtiklerini görüyoruz. Yani batık kredi tutarının artmasının önüne böyle geçeceklerini sanıyorlar. Ancak bunun böyle gitmeyeceğini kendileri de bildiklerinden 2010 yılında durum değişecek. Bankalar sadece iyi gün dostu değil, her günün dostu olmak zorundalar. Zaman zaman asli görevlerini hatırlamak zorundalar.     Önümüzdeki yıl için ülkemiz ile ilgili öngörüleriniz neler? 2010 yılı Türkiye ile ilgili iki temel çalışma var. Bunlardan bir tanesi OECD’nin yayınladığı büyüme rakamları. OECD’nin ülkemiz ile ilgili gayet optimist bir tablo çıkardığı araştırmaya göre Türkiye, büyüme şampiyonu oluyor. Araştırma sonucuna göre Türkiye, 2010-2017 döneminde ortalama yüzde 6,7 büyüyerek OECD ülkeleri arasında birinci olacak. Tabii ki bunlar etkileyici rakamlar ancak rakamların altına baktığımız zaman kullanılan baz yılın daha gerçekçi olması gerekiyor. Yani kriz dönemlerindeki baz yılda biraz gerideki bir endeks yılı kullanıyorlar. Diğer çalışma ise Economic Intelligence Unit’in ülke bazında gerçekleştirdiği araştırma. Burada ise 2010 yılına ait büyüme oranımızı yüzde 3 olarak görüyorlar. Hükümetin öngördüğü oran ise yüzde 3,5. Biliyorsunuz yeni açıklanan enflasyon rakamlarına göre bu sene yüzde 10’ların altında bir ÜFE ve TÜFE bekliyoruz. Dileğimiz önümüzdeki yıl enflasyonun yükselmemesi. Fakat bildiğiniz gibi krizle daha da artan istihdamdaki daralmanın ise 2010 yılında artması bekleniyor.   Ülkemizde özellikle krizle birlikte daha da artan bu istihdam sorununun çözülmesi için sizce nasıl bir yol izlenmeli? Türkiye’de işsizlik sorunu, kronikleşmiş bir işsizlik sorunudur. Maalesef işsizlerimizin büyük bir kısmı da genç ve kalifiye işsiz. Bu durum çok önemli bir sıkıntının göstergesi. Türkiye’de bugüne kadar işsizlik konusunda basmakalıp sloganlarla çözüm üretilmeye çalışıldı. İşsizlik sorununu emek yoğun teknolojilere ve sanayilere yatırım yaparak çözeceklerini sandılar. Fakat geldiğimiz global rekabetçi ortamda piyasaların talep ve beklentileri çok çabuk değişiyor. Artık esnek üretim biçimleri ve esneklik kavramı ön plana çıktı. Önemli olan talepteki değişikliklerin hemen arza yansıtılması. Çok büyük fakat esnek teknolojilerden uzak bir fabrika, günümüzde rekabetçi avantaja sahip değildir. Maalesef önümüzdeki sene işsizlik artacak. Ayrıca sosyal patlama tehlikesinden bahsediliyor. Ümit ederiz ki bizim coğrafyamızda böyle bir durum ile karşılaşmayız.   Hükümetimizin krize karşı uyguladığı politikaları nasıl değerlendiriyorsunuz? Bugüne kadar yapılanlar ve yapılması gerekenler ışığında tavsiyeleriniz neler? Türkiye’de istihdam sorununun dışında piyasaya katma değer üretenlerin de sorunları var. Devletimizin bu konuda da çözüm üretmesi lazım. Biliyorsunuz Türkiye’de orta vadedeki program, belirli ölçeklerde teşvik ve desteği öngörüyor. Belirli sektörlerde iyileştirmeler, özellikle istihdamı geliştirici konularda çalışanların ve işverenlerin önünü açacak düzenlemeler yapılmaya çalışılıyor. Ancak bunlar yavaş ilerliyor. Ayrıca maalesef KOBİ’ler bu durumda arada kalan kısım oluyor ki onlar bu ülkede gerçek istihdamı yaratan insanlardır. Reel ekonomideki insanlara destek sağlama yolunda gereken çabukluktan ve entegre yaklaşımdan yoksunuz. Bütün bakanlıklara gittiğinizde, bütün kademelerdeki bürokratik yapılanmalara baktığınızda herkes size bir şeylerden bahsediyor. Ancak bunların entegre bir yaklaşım çerçevesinde oluştuğundan söz edemiyoruz. Piyasaların canlandırılması konusunda ÖTV ve KDV indirimleri, maalesef şu anki vergi sisteminin çarpıklığı ve sağlıksız yapılanması ve devletin gelir ihtiyacı yüzünden kısa dönemde rehabilite edilemiyor. Çünkü mevcut yapıda vergi tekniği açısından belki de en arzu edilmeyen durum ile karşı karşıyayız. Toplam vergi gelirleri içinde dolaylı vergilerin oransal ve miktar olarak düzeyi, doğrudan vergilerin oranını ve düzeyini kat be kat aşmış durumda. Ve devletin özellikle hizmet tüketimine bağlı geçici vergileri adeta kalıcı hale getirmesi, piyasadaki canlanmaya ve buradaki havuzdan iş yapanların yararlanmasına set çekiyor. Bugün bir araba satın alırken de cep telefonunuzdan alo derken de ödediğiniz paranın ‘oldukça mütevazı bir oranı’ o arabayı satana veya o operatöre gidiyor. Artık günümüzde işverenler neredeyse devletin vergi toplayıcısı gibi çalışıyorlar. Bir işadamının önceliği iş yapmasıdır. Bir takım unsurlara önem vermeliyiz. Türkiye’de uzun yıllardır bilim adamı yetiştirme programları yapılıyor. Fakat neden katma değer üreten, istihdam yaratanları ön plana çıkaracak, bu konuda kafa yoracak bir gündem oluşturmuyoruz. Türkiye’nin kahramanları kim? Futbolcular mı? Yoksa her türlü zorluğa karşı ayakta durmaya çalışan işadamı mı? Onlarca kişiye iş imkanı yaratan ve her türlü riske karşı korunmasız olan, global rüzgarlara, spekülatif oyunlara, dolardaki iniş ve çıkışlara karşı adeta sinesini açmış olan ihracatçı mı? Yoksa bir oyunda çok iyi, üç oyunda çok kötü olan bir top cambazı mı? Yanlış anlaşılmasın bu söylediklerim ama bazı önceliklerimizi geride tutuyoruz. Buna değinmek adına bu örneği verdim. Bir başka unsur ise piyasalarda güvenin sarsılması, genel olarak işlerin açılmasını engelliyor. Herkes, piyasalardaki belirsizlik yüzünden endişeli bir biçimde beklemeye devam ediyor.   Sizce ülkemiz kriz sonrası dönemde nasıl bir siluete bürünecek? Ülkemizi cazibe merkezi yapacak önemli nitelikler neler olacak? Bu konuda spekülatif değerlendirmeler yapabiliriz ancak komşumuz Yunanistan’da herhangi bir kriz dönemine girilmeyeceğini de ümit etmeliyiz. Özellikle orada bankacılık sektörü sıkıntıya girerse Türkiye’de finansal kesimde ciddi sıkıntılar meydana gelebilir. Ayrıca, özellikle Körfez ülkelerinin Türkiye’yi cazibe merkezi olarak gördüğünü biliyoruz. Yakın geçmişte ülkemiz, derecelendirme kuruluşları tarafından yatırıma uygun ülkeler konumunda değerlendirildiğinde iki derecelik bir yükselme söz konusuydu. Bu yükselmenin ardından eğer bir derece daha artış olursa ülkemiz, yatırıma uygun ülkeler statüsüne girecek. Türkiye şu anda yatırıma uzak olmayan, teşvik edilebilir bir ülke.   Bu noktada IMF ile ilişkilerimiz ile ilgili neler söylemek istersiniz? Sizce yeni bir anlaşma olabilir mi? Bu noktada önemli olan, IMF ile görüşmelerin, stand by anlaşmalarının yeniden gündeme gelmesi. Benim öngörüm ise Türkiye, IMF ile ilişkilerini bozmayacak, IMF’yi bir referans bir kaldıraç noktası olarak kullanmaya devam edecek. Bu oldukça spekülatif bir değerlendirme olacak ama bana göre önümüzdeki günlerde IMF ile bir anlaşma yapacağız. Bu anlaşma, çok yüksek montanlı olmayarak sadece Türkiye’nin IMF ile olan uzun dönemli hikayesinin henüz bitmediğini vurgulamak için yapılan bir anlaşma olabilir. Ayrıca IMF’nin bize kazandırdığından çok bizim IMF’ye kazandıracağımız şeyler var. Biliyorsunuz IMF, kabuk değiştirdiğini, yeniden yapılanacağını, alacaklının jandarması olmayacağını anlatmak için İstanbul’u seçti. Dolayısıyla bu açıdan düşündüğünüzde IMF’nin başarılı çalışmalarına örnek bir ülke Türkiye. Başka bir örnek gösteremiyorlar. Bu noktada Türkiye’nin IMF’ye muhtaç olduğu kadar IMF’de Türkiye’ye muhtaç. Eğer IMF ile olan ilişkiler geciktirilirse ne olur? IMF’den gelecek fonun zor durumda olan diğer ülkelere gitme ihtimali ile karşı karşıya oluruz.   Murat Bey, en önemli ticari partnerlerimizden Rusya Federasyonu, AB ülkeleri ve ABD ile ilgili önümüzdeki yıllara ilişkin öngörüler neler? Malum bu pazarlarda bir daralma söz konusu oldu. Başta tekstil sektörü olmak üzere birçok sektörümüz yeni pazar arayışında… Türkiye’nin son dönemde çevresindeki komşularla ilişkilerini sıfır problem çerçevesinde yeniden yapılandırdığını görüyoruz. Vizelerin, mobilitelerin kalkması, daha formal bir ticari yapının ortaya çıkması… Bunlar çok önemli hususlar. Tabii ki AB sürecinde 2020’li yıllara doğru takvim verilmesi bizi başka coğrafyalara yönlendiriyor. Elbette farklı coğrafyalarda yeni pazarların geliştirilmesi konusunda Türkiye’nin yapacak çok şeyi var, ancak bu pazarlar arasında Rusya Federasyonu yine potansiyel bakımdan en yüksek düzeye sahip. Bir kere Rusya’daki tüketicinin donanımlı, Avrupalı tüketici profiline en yakın duran ve çok kısa bir sürede bilinçli ve sofistike tüketici olma yolunda ilerleyen bir yapıda olduğunu vurgulamalıyız. Bundan sonra da Rusya, Türkiye’nin partneri olmaya devam edecek. Bence Rusya ile ticaretimizde, fiyat-kalite paritesini iyi tutturmak ve ‘makul fiyat, makul kalite’ prensibini “makul fiyat, yüksek kalite” prensibine taşımak lazım. Ben Lalelide varlık gösteren değerli girişimcilerimizin bunu becerecek kabiliyet ve yetenekte olduğunu biliyorum. Bütün mesele bu kararı alabilmek.      Bu noktada şuna değinmek istiyorum. Tekstil sektörü ülke ihracatımızın lokomotifi fakat krizden de en çok etkilenen sektörlerin başında geliyor. Sektörümüze kriz reçetesi adı altında tavsiyeleriniz neler? Her zaman işletmecilikte müracaat ettiğimiz bir araç vardır: “Durumsallık analizi”. Yani mevcut durumun analizi… Zaman zaman durup gayet basit, yalın unsurlarla şu soruları sormak lazım. Biz hangi işi yapıyoruz? Neden bu işi yapıyoruz? Bir müşterinin şu rakibe göre benim sunumumu tercih etmesinin sebepleri nelerdir? Neden benden almalı? Kısacası kendimizi müşterinin yerine koymalıyız ve pazarlama miyopsisine düşmemeliyiz. Eğer opsiyonlarınızı kapatmaz ve tüketici açısından düşünürseniz çok zengin açılımlara gidebilirsiniz.   İnovasyon şart diyebilir miyiz? Evet, kesinlikle şart. Ben her zaman şunu söylerim; modifikasyon dediğimiz basit yenilikler, gelişmeler bence çoğu zaman güzel sonuçlar veriyor. Dolayısıyla yenilikten geri kalmamalıyız. Pazarı ve piyasayı iyi okumalı ve uzak kalmamalıyız. Kısa vadedeki bazı kazanç unsurları eğer orta ve uzun vadede işimizi zorlaştıracaksa buna prim vermemek gerekiyor. Sosyal ilişki pazarlamasına önem vermemiz, kontak kurmamız lazım. Görünür olmamız lazım, rekabetçi avantajlarımızı ve dezavantajlarımızı iyi bilerek kendimizi ona göre pozisyonlandırmamız ve taşımamız lazım. Tedbirli bir iyimserlik içerisinde olmak önemli bir konu. Biliyorsunuz yatırımın en düşük olduğu dönemlerde yatırım daha ucuz ve fırsatlar da daha geniş olur. Ben bu piyasa koşullarında da başarı öyküleri dinliyorum. Fakat bunlar genel bir kötümserlik havası içerisinde çok fazla ön planda olamayabiliyorlar. İyi risk analizi yaparak müşterilerimizi elde tutmamız lazım. Unutmayalım ki işletmeciler, iş yapanlar, belirsizliklerden korkmazlar. Ancak her belirsizlik ortamında da gözü kapalı risklere atlamazlar. Pazarlamanın temeli farklılaşmadır ve bu farklılaşma kendi başına olmaz. Farklılaşmanın bir yolu, “Doğru pazarlara hitap ediyor muyuz?” sorusunda yatar. Pazarlar statik değildir. Özellikle Rusya gibi gelişen ülkelerde bunlar çok çabuk değişir. Onun için çok iyi incelememiz lazım. Özellikle Rusya pazarının kalitedeki beklentileri çok değişti. Çünkü estetik duygusuna sahipler ve iyi bir temel eğitim almışlar. O insanlara kalitesizliği sunamazsınız. Dolayısıyla daima daha iyi ve daha gelişmiş şekilde onların ihtiyaçlarını tahmin etmek ve daha ötesine geçmek… Temel yaklaşım bence bu olmalı.   Röportaj: Rabia Sultan Turgut Fotoğraf: Mehdi Öztürk  

“Marka Olmak İçin Taklitçilikten Vazgeçmeliyiz” “Bu işte hem sanatkâr hem de tüccar olmak biraz zor iştir. İkisinden birini tercih etmelisiniz!” Muammer Sürücü 30 küsur senedir içinde olduğu tekstil sektörüne dair konuşurken böyle söylüyordu. İşin mutfağından ziyade pazarlama ve satış yönüne daha çok kanalize olan Muammer Bey’e göre mevcut ortamda satışların düşmesinin en önemli sebeplerinden biri taklitçilik. Krizden dem vurmak yerine ‘onu nasıl fırsata çevirebilirim’ mantalitesinde hareket eden Muammer Sürücü, kendisi gibi tekstil ve hazır giyim sektöründe var olmak ve yol almak isteyen oğlu için bundan iki sene önce Mestizo markasını meydana getirmiş. Şimdilerdeyse baba-oğul omuz omuza vermiş, yeni markalarına kalıcı bir kimlik oluşturmak için mücadele ediyorlar.   Muammer Sürücü bir Beyoğlu delikanlısı; hem de en esaslılarından. Gerçek bir İstanbullu. Sektörle, markasıyla, pazarla, Laleliyle ilgili konuşalım dedik kendisiyle; konuştuk da. Ama söyleşimiz esnasında geçmişe yaptığımız yolculuklar, yaşanmışlıklarını yeniden anmasına ve bizimle paylaşmasına vesile oldu. İyi ki de öyle olmuş. Ben yanına giderken yine sıradan bir röportaj olur diyordum ama umduğumu bulamadım ve oldukça keyif aldım. Tabi ki burada aldığım keyfin hepsini sizlere yansıtamayacağım. Fakat meraklanmayın; bu keyfi hissedebileceğiniz ipuçlarını satır aralarında muhakkak bulacaksınız.   Uzun yıllar “By Muammer Sürücü” olarak sektörde boy gösterdikten sonra şimdi de ortaya “Mestizo” adında yeni bir marka çıkardınız. Bu süreç nasıl gelişti ve bu sürecin istikametiyle ilgili beklentileriniz neler? 30 yıllık bir firmayız biz. Bunca deneyimin ve birikimin sonucunda bir marka ortaya koymamız gerektiğini düşündük ve iki yıl önce Mestizo markasını oluşturduk. Bir de benim üniversite mezunu oğlum var. Esasında biz işi küçültmek niyetindeydik ama oğlum, ben de bu işi yapacağım, deyince tekrar işe yatırım yapmaya ve işi büyütmeye başladık. Böylelikle Mestizo markasını meydana getirdik. Henüz yeni doğmuş bir marka ama büyüme yolunda hızla ilerliyor. Bu doğrultuda Doğu Bloğu ülkelerine ve Fransa’ya ihracat yapıyoruz. Ürün yelpazemize hâkim olan trendleri kendimiz belirliyoruz ve bununla ilgili gerekli olan alt yapıyı da yine kendi bünyemizden sağlıyoruz. Biz uzun yıllar bayan bluzu yaptık ancak daha sonra ürün yelpazemizi yavaş yavaş koleksiyona çevirmeye başladık. Şu anda elbise olarak ciddi bir üretimimiz var. Özellikle Ruslar eskiden beri By Muammer Sürücü markasına büyük rağbet gösteriyorlar. Markamızın iç piyasada da ciddi bir bilinirliği ve saygınlığı bulunuyor. Tüm bunlara ve yılların verdiği birikimimize ve de deneyimimize dayanarak yeni bir yüzümüz daha olsun istedik ve böylece Mestizo dünyaya geldi. Mestizo’nun süreç içerisinde çok iyi yerlere geleceğini ümit ediyorum.   Sizin taklitçilik konusunda oldukça hassas olduğunuzu duydum. Günümüzde çok rahatlıkla yapılır hale gelen bu durumla ilgili kaygılarınızı bizimle paylaşır mısınız? Sektörde Milano’dakilerin ayarında bir marka olabilmemiz için birbirimizi taklit etmememiz gerek. Bence satışların düşüşünün en önemli sebeplerinden biri taklitçiliktir. Bunu aşamadığımız için de marka olamıyoruz. Belki dünyanın her yerine mal yapıp satıyoruz ama bu iş değil. Kendimize bir an önce bu sıkıntılı süreçte çeki düzen vermemiz lazım.   Sizi bu tekdüze ortamdan sıyıran şey nedir peki? By Muammer Sürücü ve Mestizo’daki farkı şöylece özetleyebilirim; çok kaliteli bir dikiş, kaliteli kumaş ve güzel modeller… Ve hassasiyetler… Bugün Çin’de Hindistan’da insanlar 25 dolara çalıştırılıyor. Bizse, bırakın işçi maliyetlerini kafaya takmayı, burada, kanserojen madde taşımayan malzemelerden oluşan ürünlere yönelmeye çalışıyoruz. Bu bizim aldığımız bir terbiye. Bu noktada belirtmek isterim ki Türkiye’deki tekstil ve hazır giyim sektörünün Çin, Hindistan ya da Güney Kore tarzı mamulleri gündemine alması mevzu bahis olmamalıdır. Tabi böyle söylemekle birlikte görmezden gelemeyeceğimiz bazı hususlar da var. Mesela ülke olarak yıllardır tekstil ihracatı yapıyoruz ama ortada bir materyal sıkıntısı olmadığını söyleyemeyiz. Kumaş, düğme, fermuar hep ithal. Kendi ürünlerimizle kendimizi bir bütün olarak tamamlayacağımız unsurlardan yoksunuz.   Peki, Muammer Bey mevcut pazarlarımız ve yeni oluşturulmaya çalışılan pazarlar hakkındaki düşünceleriniz neler? Önümüzde bir Irak misali var… Irak uzun vadeli bir iş. Onlara işi biz öğreteceğiz. Ruslara da işi biz öğretmiştik ama şimdi bize akıl vermeye kalkıyorlar. Bugün İtalya Bologna’da Rus Pazarı var; girmek için pasaportunuzu göstermeniz gerekiyor. Eğer Rus değilseniz giremiyorsunuz. Rus bu pazardan içeri girdiğinde; yorum yapma şansın yok, aldın aldın, almadın kapıya koyuyor. ‘Sen kimsin!’ diyor, bana bu işi öğretmeye kalkıyorsun! Dolayısıyla bizim çok taviz vermemiz pek de hayra alamet değil. Bir de gördüğüm kadarıyla bizim işler açık hesapta gidiyor. Edindiğimiz bilgiye göre esnaf arkadaşlarımızın mal satabilmeleri, biraz açık hesaba da dayanıyor. Bu anlamda bir Rus Pazarı veya Batı ülkeleri gibi değiliz. İşin ciddiyeti gayrı ciddi dönüyor.   Rusya ekonomik krizden bayağı ciddi etkilendi. O ve diğer coğrafya ülkelerinin bu dönemde yaşadıkları bize nasıl yansıyor? Tabloyu nasıl yorumluyorsunuz? Rusya’da yaşanan ekonomik kriz başlı başına bir olay. Sonra Ukrayna’nın sıkıntıları da çok ciddi. Ukrayna zaten Rusya ile evlilik yapmazsa geleceği zor olan bir ülke. Ukraynalılar bizden iyi mal çeken, giyinmeyi bilen bir halktı. Ama artık ekonomik nedenlerden dolayı gelmiyorlar. Rusya’da da dehşet bir kriz var. Bugün çarşılar kapanıyor, petrol fiyatlarında inanılmaz bir düşüş söz konusu. Haliyle ülkenin temel girdisinde bir azalma olunca ekonomik yapısı da bozuluyor. O zaman ne oluyor; dönüşü size yansımıyor. Her şeye rağmen Rus halkı, giyinmeyi ve yaşamayı seven ve gelir seviyesi aynı coğrafyadaki diğer ülkelere göre daha yüksek olan bir halk… Düşünmek bile istemiyorum lakin bir Azerbaycan’a, Özbekistan’a, Kazakistan’a kalırsak… Hep hayal ediyoruz; Irak pazarı diyoruz, Suriye’de vize kalkmış diye seviniyoruz… Açık konuşmak gerekirse bu ve benzeri ülkeler bize para kazandıracak ülkeler değil!   Bu tip pazarlara sizlerin mevcut ürün yapısı da uymuyor değil mi? Arap’ın etek boyu 95 cm. Peki ben şimdi hangisini yapacağım; 95 cm yapıp Arap’a mı yoksa 60 cm ile Rus’a mı mal satacağım? Böyle de bir ikilem içerisinde kalıyorsunuz. En son Cape Town’da bir fuar oldu. Kimi arkadaşlar memnunuz diyor ama memnuniyet dereceleri nedir sormak lazım. Velhasıl işin özü şu: Elimizde hazine değerinde bir pazar varken farklı varyeteler içine girmek ne kadar efektif olabilir? Bu soruyu enikonu ele alıp cevapları değerlendirmek gerek.   Fuardan mevzu açılmışken, artık eskisi gibi cazip değil bu organizasyonlar… Eskiden iyi kötü fuarlar yapılıyordu; dar bütçeli firmalar bile, ufak da olsa metrekaresi, giriyordu bu fuarlara. Ama adamın şimdi çarkı dönmüyor ki fuara gitsin. Bu aşamada dernek olarak da mücadeleler yapılıyor ama destek olunması gerek.   Laleli size nasıl görünüyor Muammer Bey? Bugün Lalelide bakıyorsunuz, adam balık tava yapmış yolun ortasında satıyor. İlgili birimlerin bu gibi durumlara müdahale etmesi gerekiyor ki gelen turist burada güvenle alış verişini yapsın, esnaf malını indirip bindirirken rahat rahat çalışsın… Laleli, güvenli bölge olmaktan yoksun ve bu nedenle devletin buraya destek çıkması lazım, çünkü ciddi bir potansiyel var.   Laleliye farklı bir statü kazandırılmalı mı sizce? Zaten bizim maddi bir beklentimiz yok. Sadece ilgili birimlerin bu bölgeye sahip çıkmasını istiyoruz. Şu an yaptıklarımız bile münferit bir mücadele; dergi çıkar, esnafı toparla, güç birliği oluştur, aidatları topla, fuar planla… İyi de reel olarak kime ne yansıyor! Hepsi havada kalıyor; tıpkı sigara dumanı gibi. Bu noktada yerel yöneticilerin desteği olmazsa, bölgeye sahip çıkılmazsa bu işler olmaz. Bakın biz Laleli-Osmanbey hattına minibüs koyduk ve masrafı yine biz karşılıyoruz. Niye? Turist-müşteri taksicilerle muhatap olmasın, rahat yolculuk yapsın diye. Bu tip detayları bile düşünen bizlerin beklentilerini ilgililerimiz farklı algılamamalı.   Ben yine işin sizinle alakalı kısmına dönmek istiyorum. Sektörün eskilerinden ve ustalarındansınız. Beraberce geçmişe kısa bir yolculuk yapabilir miyiz? Bizim temel yapımıza baktığınızda bu iş esasında bizim abi mesleğimiz. Biz abimizin yanında büyüdük, bu işin içinde doğduk. İlik makinesinin olmadığı dönemlerde Beyoğlu’nda biri Artim diğeri de Apostol adında iki tane Ermeni’yle yürürdü bu işler. Birer tane ilik makineleri vardı. On tane firma çuvalı dizer bunların tezgâhına, abi bizim iliği ne zaman açacaksın, diye sızlanırlardı. Düğme makinesi diye de bir şey yoktu. Düğmeler kadınlara dağıtılır, evlerde 25 kuruşa diktirilirdi. O zaman teçhizat yok, makine yok, ben gömlek yakalarını elde çevirirdim. Abim gömlekleri kucağına yığıp Beyoğlu’nda teslimata giderdi. 1977 yılına kadar erkek gömleği yapmaya devam ettik ama o yıldan sonra bayana döndük. Zor ama güzel ve samimi günlerdi.   Röportaj: Mehmet Savaş Fotoğraf: Mehdi Öztürk